Een speciale testamentaire formule waarbij enerzijds een stichting of vereniging en anderzijds een of meerdere erfgenamen worden aangewezen, waarbij de vereniging of stichting erft onder voorwaarde van het voldoen van de successierechten van de andere erfgenamen. Het gaat om een fiscale constructie waarvan zowel de particuliere erfgenamen als de vereniging of stichting de voordelen plukken. De fiscus loopt echter erf- of successiebelastingen mis.

Een duolegaat is vooral interessant indien de erfgenamen verre familieleden (bv. neef of grootoom) of vrienden zijn, daar de successierechten in dergelijke gevallen hoog oplopen. Ten aanzien van verenigingen en stichtingen ligt de erf- of successiebelasting daarentegen in alle gewesten gevoelig lager. Bij een duolegaat wordt de vereniging of stichting (bv. Amnesty International of WWF) als algemeen legataris aangewezen, op voorwaarde dat een derde (bv. een goede vriend) een deel van de nalatenschap ontvangt én dat de vereniging of stichting alle successierechten draagt.

Onderstaand voorbeeld toont aan dat de fiscale voordelen niet min zijn.

Stel bijvoorbeeld dat een vriend in Vlaanderen(*) € 250.000 zou erven. Die vriend zou dan zo’n € 123.000 erfbelasting moeten betalen (25% tot € 35.000, 45% op de schijf tussen € 35.000,01 en € 75.000 en 55% op de schijf tussen € 75.000,01 en € 250.000; tarieven 2019) en netto ongeveer € 127.000 overhouden.

Indien een vzw daarentegen als algemeen legataris wordt aangewezen, de successierechten moet dragen en € 150.000 aan de vriend moet overmaken, ziet de situatie er gevoelig anders uit. De vriend ontvangt dan € 150.000 netto, of € 23.000 meer. Dit omdat de vriend geen erfbelasting moet betalen. De vzw ontvangt € 100.000 bruto en moet ongeveer € 68.000 erfbelasting betalen voor de goede vriend. Dit bedrag is lager dan voorheen omdat de vriend niet € 250.000 maar € 150.000 euro erft. Op haar eigen deel (zijnde € 100.000) moet de vzw slechts 8,5% erfbelasting betalen of € 8.500. Hierdoor houdt de vzw netto € 23.500 over. Zowel de vriend (+ € 23.000) als de vzw (+ € 23.500) winnen. Enkel de fiscus loopt erfbelastingen mis, want hij ontvangt niet € 123.000 maar slechts € 76.500 aan erfbelastingen (tarieven 2019)

(*) De nieuwe Vlaamse Regering heeft in oktober 2019 aangegeven dat ze de fiscale voordelen van zo’n duolegaat wil aanpakken. Vanaf 2021 zouden duolegaten in Vlaanderen fiscaal niet langer interessant zijn. Hoe de Vlaamse Regering dat exact wil aanpakken, is op het moment van schrijven nog onduidelijk.